Przejdź do treści 
Żuraw nie przewraca się dzięki kombinacji trzech mechanizmów: odpowiednio dobranej przeciwwagi która równoważy ciężar ładunku i wysięgnika, szeroko rozstawionych podpór które tworzą dużą podstawę stabilności, oraz elektronicznych systemów bezpieczeństwa które automatycznie redukują udźwig lub wyłączają pracę żurawia gdy zbliża się granica stateczności. Każdy żuraw budowlany posiada zainstalowany ogranicznik momentu obciążenia (OMO) który monitoruje siły działające na maszynę w czasie rzeczywistym i nie pozwala na przekroczenie bezpiecznych wartości.
Zasada momentu obciążenia i punkt obrotu
Stabilność żurawia opiera się na zasadzie momentów sił względem punktu obrotu – krawędzi podstawy lub stopki podpory. Moment wywracający to iloczyn ciężaru ładunku i odległości od punktu obrotu. Moment stabilizujący to iloczyn ciężaru całego żurawia (wraz z przeciwwagą) i jego odległości od tego samego punktu. Żuraw jest stabilny dopóki moment stabilizujący przewyższa moment wywracający z odpowiednim marginesem bezpieczeństwa – zazwyczaj przynajmniej 1,25–1,33 razy (wymagane normami EN 14439).
Dlatego tabele udźwigów żurawia zmieniają się w zależności od zasięgu – przy małym zasięgu (blisko wieży) można podnosić cięższe ładunki bo moment wywracający jest mały. Przy maksymalnym zasięgu dopuszczalny udźwig jest znacznie niższy. Przekroczenie wartości z tabeli udźwigów to bezpośrednia przyczyna większości wypadków z przewróceniem żurawia.
Rola przeciwwagi w stabilności żurawia
Przeciwwaga umieszczona po przeciwnej stronie wysięgnika od ładunku jest kluczowym elementem systemu stabilności. Jej masa jest dobierana przez producenta tak aby kompensować ciężar pustego wysięgnika i zapewniać stabilność przy maksymalnym udźwigu. W żurawiach mobilnych kołowych przeciwwaga jest demontowalna i dobierana do konkretnej konfiguracji pracy – im dłuższy wysięgnik i cięższy ładunek tym większa przeciwwaga jest wymagana.
W żurawiach samowznoszących przeciwwaga jest zazwyczaj stała i wbudowana w konstrukcję – jej masa jest zoptymalizowana przez producenta dla typowych warunków pracy. Operator nie może jej modyfikować. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie tabel udźwigów dołączonych do każdej maszyny.
Systemy elektroniczne zapobiegające przewróceniu
Współczesne żurawie wyposażone są w ograniczniki momentu obciążenia (OMO) które mierzą siły w układzie zawieszenia ładunku i automatycznie wyłączają podnoszenie gdy zbliżamy się do granicznego momentu. Systemy te działają w czasie rzeczywistym i uwzględniają aktualny zasięg ramienia. Dodatkowo anemometry mierzą prędkość wiatru – przy przekroczeniu dopuszczalnej wartości (zazwyczaj 72 km/h) system blokuje pracę żurawia bo silny wiatr zwiększa moment wywracający przez parcie na wysięgnik i ładunek.
W żurawiach samowznoszących systemy elektroniczne są szczególnie rozbudowane – czujniki inklinometrii monitorują poziomowanie maszyny podczas pracy, a jeśli żuraw zacznie się przechylać na niestabilnym podłożu, system natychmiast zatrzymuje pracę i sygnalizuje alarm.
Przygotowanie podłoża jako warunek stabilności
Nawet najlepsze elektroniczne systemy bezpieczeństwa nie pomogą jeśli żuraw zostanie ustawiony na podłożu o niewystarczającej nośności. Grunt który osiadają pod obciążeniem podpór zmienia kąt nachylenia żurawia i przesuwa punkt obrotu – nawet niewielkie przechylenie dramatycznie zmienia rozkład sił i może prowadzić do przewrócenia. Przed ustawieniem żurawia zawsze należy sprawdzić nośność gruntu i zastosować podkładki rozpraszające nacisk jeśli są wymagane.
Bezpieczeństwo sprzętu z GEP Poland
Wszystkie żurawie z oferty GEP Poland są regularnie serwisowane i posiadają sprawne systemy bezpieczeństwa OMO i anemometry z aktualnymi kalibracjami. Skontaktuj się z nami – doradzimy jak prawidłowo przygotować podłoże i ustawić żuraw dla maksymalnego bezpieczeństwa pracy.
Ogranicznik momentu obciążenia (OMO) automatycznie blokuje funkcję podnoszenia i ruchu wysięgnika w kierunku zwiększającym moment. Operator nie jest w stanie wymusić podniesienia przeciążonego ładunku. Blokada jest sygnalizowana dźwiękowo i wizualnie. Odblokowanie następuje automatycznie gdy ładunek zostanie zmniejszony lub wysięgnik cofnięty do mniejszego zasięgu.
Pusty żuraw jest znacznie mniej podatny na przewrócenie niż obciążony – brak ładunku eliminuje główny moment wywracający. Jednak przy ekstremalnie silnym wietrze i złożonym wysięgniku w pozycji bocznej parcie wiatru na powierzchnię wysięgnika może być znaczące. Dlatego przy burzach i silnych wiatrach żurawie składa się do pozycji transportowej lub ustawia wysięgnik zgodnie z wiatrem (wiatrowskaz).
Wypadki z przewróceniem żurawi zdarzają się kilka razy rocznie w Polsce i najczęściej są wynikiem przekroczenia dopuszczalnego udźwigu, nieprawidłowego przygotowania podłoża lub błędu operatora przy silnym wietrze. Regularne szkolenia operatorów, sprawne systemy OMO i właściwe przygotowanie placu budowy to trzy kluczowe czynniki minimalizujące ryzyko.
